De maand januari is voorbij en de eerste goede sportieve voornemens zijn bij velen al weer gesneuveld. Herkenbaar? Misschien hebt je vol goede moed het voornemen gemaakt meer te gaan sporten en heb je een abonnement afgesloten bij een sportschool. Of misschien heb je je voorgenomen meer te gaan hardlopen, maar lukt het niet om vol te houden. Ik hoor je zeggen: “Ik wil wel, maar: ….te koud, te donker, geen tijd, te druk op het werk”.

Uit cijfers uit de fitnessbranche blijkt dat 19,5% van nieuwe inschrijvingen überhaupt niet terugkomt na de eerste inschrijving (Middelkamp, 2025) en maar liefst 80% van de mensen met goede voornemens na nieuwjaar is half februari al weer afgehaakt (Mitchell, 2025). Hoe komt het dat zoveel mensen vol vuur beginnen maar al snel de handdoek in de ring gooien? Erik Scherder (2025) beschrijft in zijn lezenswaardige boek “Liever moe dan lui” een verklaring met de exercise-paradox: het vermijden van sporten terwijl je weet dat dit goed voor je is (Lieberman, 2015).

Volgens Scherder hebben we als mensheid geleerd onnodig energieverlies zoveel mogelijk te voorkomen. Liever nemen we een ‘snel’ olifantenpaadje dan ‘omlopen’ over aangelegde wandelpaden. In vroeger tijden was fitheid nodig voor bemachtiging van voedsel en zodra dit veilig was gesteld werd vooral energie gespaard. Na duizenden jaren ontwikkeling is het brein zo efficiënt geworden in omgaan met energie, dat we weerstand ervaren bij ‘verspilling’ van energie: de wet van de minste fysieke energie (Scherder, 2025). We vinden het kennelijk moeilijk om energie uit te geven aan sporten als dit niet per se nodig is om te overleven.

Oké, maar hoe zit het dan met mensen die graag bewegen? Wat kunnen we van hen leren om ons zelf te motiveren? Als de behoefte aan energie-efficiency zo diep is ingesleten in ons brein, en de weerstand tegen bewegen zo groot is, kunnen we ons oerbrein dan misschien ook te slim af zijn? Naast de fundamentele basisbehoefte aan eten, hebben we misschien ook nog andere diep menselijke behoeften die een rol kunnen spelen in motivatie tot bewegen. En die motivatie hebben we hard nodig om de positieve effecten van bewegen te ervaren voor onze gezondheid en welvaartsziekten te voorkomen of uit te stellen.

Mensen die graag bewegen ervaren daarin een vervulling van psychologische basisbehoeften (Ntoumanis & Moller, 2025). Hoe werkt dat? Tijdens bewegen of sporten wordt bijvoorbeeld de behoefte aan autonomie vervuld (wens tot eigen regie, dingen zelf kunnen bepalen), aan competentie (ergens goed in willen zijn) en verbondenheid met anderen (hechting). Dit zijn universele menselijke behoeften (Ryan & Deci, 2017) en vervulling daarvan leidt tot verhoogde persoonlijke motivatie voor beweging en sportdeelname (Hongjun Tao & Fanlang Yu (2025). Bovendien zijn er aanwijzingen dat er een beschermende kracht van uitgaat tegen burnout bij student-atleten (Vilks & Kolesovs, 2025).

Hoe kunnen sporters, met nieuwjaar gestart, toch doorzetten na half februari? Door bij het kiezen van een sport of bewegingsvorm aan te sluiten bij hun eigen psychologische behoeften. Dit blijkt een goede voorspeller van beweeggedrag (Ntoumanis & Moller, 2025). Als het lukt in te schatten welke van de drie behoeften je prefereert en daarbij aansluit, dan maak je een grotere kans om niet voortijdig af te haken. Individuele en teamsporters blijken bijvoorbeeld te verschillen in wat hen het meest motiveert. Bij individuele sporters staat autonomie meer centraal, terwijl teamsporters competentie en verbondenheid belangrijker vinden (Van Yperen, 2025).

Je kan dus je oerbrein te slim af zijn door je eigen psychologische behoeften onder de loep te nemen en een bewuste keuze te maken voor een vorm van sport of bewegen die bij je past. Dat klinkt gemakkelijk, maar is tegelijkertijd niet eenvoudig. Het vraagt om reflecteren op jezelf. Het kan fijn zijn dit samen met een sportprofessional te doen die meedenkt, met je afstemt, een advies geeft of gezamenlijk met jou een passend plan maakt: need-based coaching. Door het bieden van een steunende en faciliterende omgeving waarin de persoonlijke behoeften van sporters ruimte krijgen, stijgt de persoonlijke motivatie en wordt bewegen leuk! En passent nemen we ook nog wat gezondheidsvoordelen mee. Gelukkig: we zijn ons oerbrein te slim af!